PESEL to 11-cyfrowy, unikalny numer identyfikujący osobę fizyczną w Polsce. Skrót oznacza Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności. Numer zawiera zakodowaną datę urodzenia, oznaczenie płci oraz cyfrę kontrolną.
Co to jest numer PESEL?
Numer PESEL służy do jednoznacznego rozpoznania osoby w polskim systemie administracyjnym. Każdy nadany numer jest przypisany tylko jednej osobie i nie może zostać ponownie przydzielony komuś innemu.
PESEL jest używany między innymi przez urzędy, placówki medyczne, banki i instytucje edukacyjne. Jego funkcjonowanie reguluje Ustawa o ewidencji ludności z 24 września 2010 roku.
Jak zbudowany jest numer PESEL?
Numer PESEL ma stały schemat: RRMMDDPPPPK. Poszczególne części oznaczają:
- RR – dwie ostatnie cyfry roku urodzenia
- MM – miesiąc urodzenia wraz z kodem stulecia
- DD – dzień urodzenia
- PPPP – numer porządkowy, którego ostatnia cyfra wskazuje płeć
- K – cyfra kontrolna służąca do sprawdzenia poprawności numeru
Pierwsze sześć cyfr przedstawia datę urodzenia. Ponieważ same dwie cyfry roku nie wystarczyłyby do rozróżnienia osób urodzonych w różnych stuleciach, informację o stuleciu zapisuje się w części dotyczącej miesiąca:
| Stulecie | Zakres lat | Dodatkowa liczba do miesiąca |
|---|---|---|
| XIX wiek | 1800–1899 | +80 |
| XX wiek | 1900–1999 | +0 |
| XXI wiek | 2000–2099 | +20 |
Przykładowo osoba urodzona w 1981 roku ma miesiąc zapisany w zwykłym zakresie od 01 do 12, natomiast dla osoby urodzonej w 2001 roku do numeru miesiąca dodaje się 20. Styczeń będzie więc zapisany jako 21.
Przedostatnia cyfra numeru PESEL, czyli ostatnia cyfra części porządkowej, wskazuje płeć. Cyfra parzysta, w tym 0, oznacza kobietę, a nieparzysta – mężczyznę. Ostatnia cyfra jest cyfrą kontrolną. Nie zawiera informacji o osobie, lecz pozwala systemom elektronicznym sprawdzić, czy numer został zapisany poprawnie.
Do czego potrzebny jest PESEL?
Numer PESEL pojawia się w wielu codziennych sprawach administracyjnych i formalnych. Najczęściej jest potrzebny przy:
- wizytach u lekarza, korzystaniu z recept i świadczeń zdrowotnych
- zakładaniu konta bankowego oraz załatwianiu spraw finansowych
- zapisie do szkoły, przedszkola lub na uczelnię
- sprawach urzędowych, podatkowych i związanych z ubezpieczeniami społecznymi
Jak nadawany jest numer PESEL?
Numer PESEL może zostać nadany z urzędu albo na wniosek. Za jego nadawanie odpowiada minister właściwy do spraw informatyzacji, natomiast w określonych sytuacjach czynności wykonują właściwe urzędy.
PESEL jest nadawany z urzędu między innymi:
- przy sporządzaniu aktu urodzenia przez Urząd Stanu Cywilnego
- przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy, jeśli osoba nie ma jeszcze numeru
- przy wydawaniu polskiego dowodu osobistego lub paszportu osobie mieszkającej za granicą
- w innych przypadkach określonych przepisami dotyczącymi ewidencji ludności
Jeżeli obowiązek posiadania numeru wynika z odrębnych przepisów, a PESEL nie został nadany automatycznie, można złożyć umotywowany wniosek w urzędzie gminy. Do wniosku dołącza się dokumenty potwierdzające dane osobowe oraz wskazuje podstawę prawną obowiązku posiadania numeru.
